Οι Ρομά και η αποτυχία της Πολιτείας

Το πρόσφατο, τραγικό περιστατικό με τον θάνατο του 11χρονου μαθητή από αδέσποτη σφαίρα στο Μενίδι επανέφερε στο προσκήνιο τις κοινωνικές συνθήκες που επικρατούν στη
Δυτική Αττική, συνολικά και τις αιτίες που παράγουν παραβατικότητα, περιθωριοποίηση και γκετοποίηση. Αιτίες για τις οποίες οι προηγούμενες κυβερνήσεις γνώριζαν, αλλά ελάχιστα έπρατταν ή δρομολογούσαν για την αντιμετώπισή τους. Το θέμα για τους κρατούντες προσδιοριζόταν αμιγώς και αποκλειστικά ως ζήτημα περισσότερης αστυνόμευσης και μεγαλύτερης καταστολής, πολιτική επιλογή που ελεγχόταν για τα πενιχρά αποτελέσματά της, όπως έδειχνε και η αυστηρή γλώσσα των αριθμών στις αλλεπάλληλες επιχειρήσεις- σκούπα επί κυβέρνησης ΝΔ - ΠΑΣΟΚ το 2013.
Σήμερα η κυβέρνηση δηλώνει διατεθειμένη να ακολουθήσει διαφορετική οδό αντιμετώπισης των υπαρκτών προβλημάτων. Οι ανακοινώσεις στη διυπουργική συνέντευξη Τύπου επικεντρώθηκαν σε μια δέσμη μέτρων, τα οποία φιλοξοδούν να καλύψουν τα κενά και τις ελλείψεις στην παιδεία, την υγεία και την επαγγελματική αποκατάσταση των Ρομά της περιοχής, χωρίς να παραγνωρίζεται και η ανάγκη να υπάρξει μια άμεση τόνωση του αισθήματος ασφάλειας για όλους τους κατοίκους της Δυτικής Αττικής.
Εν προκειμένω, θα επιδιωχθεί να σπάσει ο φαύλος κύκλος της περιθωριοποίησης και της παραβατικότητας, με εκείνες ακριβώς τις συνδυασμένες πολιτικές και τα μέτρα, που θα μπορούσαν να δώσουν μακροπρόθεσμα και ευεργετικά αποτελέσματα στην κοινωνική ένταξη και την επαγγελματική προοπτική των γκετοποιημένων πληθυσμών. Ειδικά το στοίχημα της εκπαίδευσης των παιδιών Ρομά στο σχολείο, της μετέπειτα φοίτησης τους σε ανώτερα εκπαιδευτικά ιδρύματα και σε ειδικότητες κρίσιμες για την επίλυση των κοινωνικών προβλημάτων των κοινοτήτων τους, ανοίγει ξανά έναν δρόμο,του οποίου η λειτουργία στο πρόσφατο παρελθόν, δεν απέδωσε τα αναμενόμενα αποτελέσματα για τη φοίτηση των τσιγγανόπαιδων .
Το τεράστιο σφάλμα τις προηγούμενες δεκαετίες ήταν πως η πολιτεία άφηνε να γιγαντώνονται η σχολική διαρροή και η διαλείπουσα φοίτηση, με τα αντίστοιχα εκπαιδευτικά προγράμματα να έχουν μερική μόνο επιτυχία. Αν και γενικά, συγκεντρωτικά και αξιόπιστα στοιχεία δεν υπάρχουν, και παρά το γεγονός ότι από το 1997 έχουν εξαγγελθεί αλλεπάλληλες απογραφές, στοχευμένες στον μαθητικό πληθυσμό, μέσω και πανεπιστημιακών προγραμμάτων (πχ Ιωαννίνων, Θεσσαλίας και ΕΚΠΑ) ο πληθυσμός των Ρομά, πανελλαδικά υπολογίζεται σε τουλάχιστον 150.000, ενώ, τουλάχιστον 20-25.000 είναι παιδιά και έφηβοι σε σχολική ηλικία της υποχρεωτικής εκπαίδευσης.
Ανάλογα με την περιοχή διαμονής και τις προηγούμενες προσπάθειες υποστήριξης, βοήθειας και ένταξης τους στη σχολική κοινότητα, η σχολική διαρροή και η διαλείπουσα φοίτηση στην υποχρεωτική εκπαίδευση, κυμαίνονται μεταξύ 24% και 77%, με τα ποσοστά να αυξάνονται στο γυμνάσιο και το λύκειο, ενώ περιοχές και δήμοι, όπως η Αγία Βαρβάρα στην Αττική, ο Τύρναβος στη Θεσσαλία (με προβλήματα διαλείπουσας παρουσίας) και η Νέα Ιωνία στον Βόλο, έχουν σχεδόν εκμηδενίσει τους αντίστοιχους αριθμούς σχολικής αποχής και διαρροής. Από την άλλη πλευρά, το πρόβλημα παραμένει οξύ σε περιοχές όπως για παράδειγμα στον Ασπρόπυργο και το Ζεφύρι.
Αξίζει να υπενθυμιστεί ότι για την πρώτη περίπτωση (Ασπρόπυργος, λειτουργία «παραρτημάτων» σχολικών μονάδων-γκέτο) η Ελλάδα έχει καταδικαστεί δύο φορές, το 2008 και το 2012 στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, επειδή παραβίασε το Άρθρο 14 (απαγόρευση διακρίσεων) της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) σε συνδυασμό με το Άρθρο 2 του Πρωτοκόλλου 1 (δικαίωμα στην εκπαίδευση) της ΕΣΔΑ, ενώ μετά την πρώτη καταδίκη η χώρα δεν συμμορφώθηκε για μεγάλο χρονικό διάστημα (εξού και προέκυψε και η δεύτερη)  - αντίστοιχη καταδίκη υπήρξε το 2013 για «παράρτημα»-σχολική μονάδα στους Σοφάδες Καρδίτσας. Στην πρώτη περίπτωση, του Ασπροπύργου, αν και τυπικά, τα παιδιά των Ρομά έπαψαν να παρακολουθούν μαθήματα, σε «παραρτήματα», καθώς καταργήθηκαν οι ειδικές σχολικές μονάδες μόνο για Ρομά, τα προβλήματα σχολικής διαρροής δεν έχουν εκλείψει.
Σε αυτή την κατάσταση, σημαντικό,αρνητικό ρόλο παίζει το γεγονός ,που έχει παρατηρηθεί και καταγραφεί από το Ελληνικό Παρατηρητήριο Συμφωνιών του Ελσίνκι και το ευρωπαϊκό «Πρόγραµµα DARE–Netproject: Δίκτυο για την Άρση των Διακρίσεων και τη Δράση για τους Ροµά στην Εκπαίδευση», ότι σημαντική μερίδα γονιών και των τοπικών αρχών, ακόμη και δασκάλων, σε δήμους και περιοχές όπου ζουν Ρομά, κατά κανόνα, αντιδρούν στην καταπολέµηση των σχολικών διακρίσεων σε βάρος τους, σε διάφορα σηµεία σε όλη την Ελλάδα (Πελοπόννησο,Φθιώτιδα,Δυτική Αττική) . Ανεπίσηµες οµάδες γονέων (ορισµένες φορές σε συνδυασµό µε τοπικές αρχές) έχουν κατά διαστήµατα συµµαχήσει και συντονιστεί προκειµένου να εµποδίσουν προσπάθειες σχολικής ενσωµάτωσης. (όπως στην περίπτωση µεταφοράς µαθητών µε λεωφορεία).
Στην πραγµατικότητα, τα προβλήµατα σε ότι αφορά τις σχολικές διακρίσεις σε βάρος των παιδιών Ροµά εξακολουθούν να υπάρχουν, παρά τις ευρωπαϊκές καταδίκες, την υποτιθέμενη,συντονισμένη και ενιαία πολιτική του υπουργείου Παιδείας, στην επικράτεια και τα κατά καιρούς κυλιόμενα προγράμματα υποστήριξης, εγγραφής και συστηματικής παρακολούθησης των τσιγγανόπαιδων. Γιατί, όπως επισήμαναν οι ίδιες οι οργανώσεις των Ρομά σε δημόσιες ανακοινώσεις τους, μετά την εξαγγελία των μέτρων, το ζήτημα παραμένει να μην ανακοινώνονται μέτρα μόνο υπό την πίεση των γεγονότων και κάτω από το φως της δημοσιότητας.



Γιάννης Νικολόπουλος
tvxs.gr
_